Tips en advies

Eikenprocessierups en hond. Herken het gevaar en reageer goed.

Chenille processionnaire et chien. Reconnaître le danger, bien réagir.
  • Zowel de eikenprocessierups als de dennenprocessierups is bedekt met brandharen. Een hond die eraan snuffelt, likt of ze in zijn bek neemt, kan ernstige schade aan tong en bek oplopen.
  • Volgens een dierendermatoloog komen de klachten vooral voor bij honden: ze krijgen last van de ogen, de lippen en de tong.
  • De eikenprocessierups zit van mei tot en met juli op eiken; de processies van de dennenprocessierups, die vooral in Zuid-Europa leeft, vallen in de late winter en de lente.
  • Na contact haal je je hond weg, bescherm je je handen, laat je water over zijn tong lopen zonder te wrijven en bel je meteen je dierenarts.

In de lente trekken ze in een lange rij over eikenbomen, paden en tuinen: processierupsen prikkelen de nieuwsgierigheid van honden, die het gevaar niet kennen. Toch kan aanraking leiden tot ernstige beschadiging van tong en bek, die snel dierenartsenzorg vraagt. Als je ze herkent, de risicoperiode kent en de juiste handelingen weet, kun je met een gerust hart blijven wandelen. Dit is het belangrijkste om te weten over de processierups en de hond.

Wat is een processierups?

Processierupsen zijn de larven van nachtvlinders. Ze danken hun naam aan hun manier van verplaatsen: achter elkaar, in lange rijen. Twee soorten zijn belangrijk:

  • de eikenprocessierups, die in vrijwel heel Nederland voorkomt en volgens het RIVM sinds 1991 ook in de noordelijker gelegen gebieden van Europa, zoals Nederland en België;
  • de dennenprocessierups, die normaal vooral in Zuid-Europa en Noord-Afrika leeft, maar volgens het NOS in 2025 ook in vallen in Limburg en Gelderland is gevonden[3].

De aantallen en de verspreiding veranderen: in 2019 meldde het Kenniscentrum Eikenprocessierups volgens het NOS drie keer zoveel eikenprocessierupsen als een jaar eerder[1]. Gebieden die er tot nu toe geen last van hadden, kunnen ermee te maken krijgen.

Waarom ze gevaarlijk zijn voor je hond

Vanaf een bepaald larvestadium krijgen de rupsen microscopisch kleine, pijlvormige brandharen die irriteren bij aanraking[2]. Een nieuwsgierige hond die aan een processie snuffelt, een rups likt of erop kauwt, krijgt die haren direct op zijn tong, tandvlees, lippen of ogen.

Dierendermatoloog Annette van der Lee zegt in het NOS-nieuws dat de klachten vooral bij honden voorkomen, voornamelijk aan ogen, lippen en tong: traanogen, gezwollen lippen, een rode en dikke tong, soms hoesten, misselijkheid of sloomheid[1]. Een pup die de wereld met zijn bek ontdekt, loopt dus meer risico: lees onze richtpunten over de gezondheid van de pup.

Het gevaar blijft niet beperkt tot levende rupsen. Volgens het RIVM kunnen de brandharen over een afstand tot 100 meter worden verspreid, en moeten ook (oude) brandharen, spinselnesten en vervellingshuidjes zoveel mogelijk worden vermeden[2]. Een hond die in een oud nest hapt, kan brandharen in zijn bek krijgen en wondjes oplopen. Eikenprocessierupsen laten hun brandharen meestal later los, in de loop van mei of in juni[3].

Ontsnappingsdrang

Altijd weten waar hij is. Live, zodra je hem zoekt.

Gps + Galileo, nauwkeurig tot op 5 m, virtueel hek met melding, dekking in heel Europa. De tracker voor 49 €, plus het abonnement vanaf 13,99 €/maand.

Ontdek de tracker
Gps-tracker aan een hondenhalsband

In welke periode is het risico er?

Soort Risicoperiode Waar je ze tegenkomt
Eikenprocessierups Rupsen in mei, juni en juli; overlast meestal vanaf begin juni Eiken langs wegen, in parken, tuinen en bossen
Dennenprocessierups Nest in de winter, van ongeveer september tot maart; processies in maart en april Dennen en andere naaldbomen, vooral in Zuid-Europa

Deze periodes zijn richtpunten: ze verschillen per jaar en per streek. Zeker na storm kunnen nesten en rupsen op heel andere plekken terechtkomen dan je verwacht, bijvoorbeeld zomaar op straat.

De tekenen na contact

De tekenen verschijnen meestal snel na het contact. Let op als je hond na een wandeling:

  • veel kwijlt of met zijn poten over zijn bek wrijft;
  • een tong of lippen heeft die opzwellen, of een tong die van kleur verandert;
  • niet wil eten of drinken, of pijn lijkt te hebben;
  • braakt;
  • rode of tranende ogen heeft, of jeuk op de huid;
  • moeilijk ademt.

Volgens eikenprocessierups-expert Silvia Hellingman kan de tong afsterven en de hond zelfs overlijden, en zijn benauwdheid, rode dikke ogen en schuimbekken alarmsignalen[4]. Volgens de dierendermatoloog kan er bij acute klachten aan lippen en tong een heftige irritatiereactie optreden, die uiteindelijk zelfs kan leiden tot afsterving van weefsel: gaat het om de tong, dan heeft dat gevolgen voor eten en drinken.

Je hond heeft een rups aangeraakt: de juiste reflexen

Contact met een processierups is een spoedgeval voor de dierenarts: hoe eerder de dierenarts het dier ziet, hoe meer kans op redding[4]. Intussen:

  1. Haal je hond weg bij de processie. Raak niets aan zonder bescherming: handschoenen, of anders een plastic zak om je hand.
  2. Laat schoon water lang over zijn tong en door zijn bek lopen, zonder te vegen: wrijven zou de haren breken en meer irriterende stof vrijmaken.
  3. Spoel ook zijn ogen of zijn vacht als die geraakt zijn. Volgens de dierendermatoloog spoel je de huid of slijmvliezen direct met warm water af.
  4. Bel je dierenarts, of anders de dienstdoende spoedpraktijk, en ga meteen langs, ook als er niets bijzonders te zien is.

Zitten er brandharen in de vacht, dan kun je volgens de dierendermatoloog tape op de plek plakken en weer lostrekken om ze weg te halen. Geef hem niets uit eigen beweging te eten of te drinken, en zeker geen zoete producten met xylitol. Voor andere noodsituaties kijk je op de pagina over spoedgevallen en zorg voor je hond.

De behandeling bij de dierenarts

De dierenarts beoordeelt de omvang van de schade en verlicht de pijn. Volgens Hellingman krijgt de hond een infuus en pijnstillers, en wordt de vacht gewassen om de brandharen te verwijderen. Volgens de dierendermatoloog kan de dierenarts de reactie met een injectie onderdrukken. Snelheid telt: hoe eerder het dier wordt gezien, hoe meer kans op redding.

In de dagen erna kan een beschadigde tong het eten moeilijk maken. Je dierenarts adviseert je over geschikte voeding, vaak zacht of gepureerd, en over een controle om het herstel te volgen.

Zo bescherm je je hond

  • Let op nesten in je buurt, je tuin en op je vaste routes: klonten spinsel op stam en takken van eiken, en nesten op de grond.
  • Pas je wandelingen aan in de risicoperiode: volgens Hellingman houd je je hond zolang het seizoen duurt, tot augustus, zoveel mogelijk aan de lijn en laat je hem niet snuffelen bij eikenbomen, zeker niet bij jonge eiken. Dat betekent niet dat je niet meer kunt wandelen, zegt de dierendermatoloog: wandel alleen niet vlak bij gebieden met nesten.
  • Train hem om terug te komen en los te laten als je het vraagt, zodat je hem snel bij een processie vandaan haalt. Lees ons artikel over het terugroepen van je hond.
  • Verwijder nesten niet zelf zonder beschermende kleding: de brandharen raken dan verspreid. Schakel een professional in en meld besmette bomen op openbare terreinen bij je gemeente.
  • Pas op voor afgewaaide nesten en resten van nesten, waarin de brandharen lang blijven irriteren.

Een hond die alles opraapt wat hij tegenkomt, vraagt extra aandacht; lees onze tips voor de hond die alles opeet tijdens de wandeling.

Wandelen over veilige paden. In het seizoen van de processies kies je je routes beter. De gps-tracker van Jagger Lewis, bedoeld voor honden vanaf 5 kg, bewaart het spoor van zijn wandelingen in de app, zodat je weet welke plekken je liever vermijdt. En loopt hij weg, dan weet je waar hij is.

Processierupsen, teken, grasaren, padden: elk seizoen heeft zijn risico’s. Loop ze langs met de gids over de gevaren van de wandeling.

Welke hond past bij jou? Doe de test

Veelgestelde vragen.

Wat zijn de eerste tekenen na contact?

Veel kwijlen, een hond die met zijn poten over zijn bek wrijft, een tong of lippen die opzwellen, soms braken. Deze tekenen zijn reden om meteen je dierenarts te bellen.

Kan een hond doodgaan door een processierups?

Ernstige gevallen zijn zeldzaam, maar het kan: de tong kan afsterven en de hond kan zelfs overlijden. Snelle hulp beperkt de risico’s en de gevolgen sterk.

Zijn lege nesten gevaarlijk?

Ja. Brandharen blijven aanwezig in oude nesten. Laat je hond er niet aan snuffelen of op kauwen, en raak ze niet aan zonder bescherming.

Mijn hond heeft aan een processie gesnuffeld maar lijkt in orde: moet ik naar de dierenarts?

Ja, bel je dierenarts. De schade kan in de uren en dagen erna erger worden, en de ernst is niet altijd meteen te zien.

Bronnen en referenties

  1. NOS Nieuws — Let op je hond, de eikenprocessierups slaat ook dieren niet over, met dierendermatoloog Annette van der Lee, 27 juni 2019 (nos.nl)
  2. RIVM — Eikenprocessierups en gezondheid (rivm.nl) en Jans H.W.A., Eikenprocessierups, een nog altijd aanwezig gezondheidsprobleem in Nederland, Infectieziekten Bulletin, maart 2011 (rivm.nl)
  3. NOS Nieuws — Het vervelende broertje van de eikenprocessierups zit nu ook in Nederland, 21 augustus 2025 (nos.nl)
  4. Radar (AVROTROS) — Eikenprocessierupsseizoen? ‘Houd je hond aangelijnd’, 15 juni 2020 (radar.avrotros.nl)

Dit artikel is informatief bedoeld en vervangt het advies van je dierenarts niet. Heeft je hond een processierups aangeraakt, bel hem dan zonder te wachten.