- Blauwalgen zijn micro-organismen die van nature in rivieren, meren en plassen voorkomen. Bij warm weer woekeren ze, en sommige soorten maken gifstoffen die gevaarlijk zijn voor honden.
- Een hond raakt vergiftigd als hij het water drinkt, afzettingen van de oever of stenen uit het water kauwt, of zijn natte vacht likt. Honden zijn bijzonder gevoelig voor deze gifstoffen.
- De tekenen kunnen binnen enkele minuten opkomen: kwijlen, braken, trillen, moeite met lopen. Het is een spoedgeval voor de dierenarts, en er is geen specifiek tegengif.
- Kijk voor je zwemt naar het water en de oever: een ongewone kleur, drijvende klonten, schuim of donkere aanslag op stenen zijn reden om af te zien van een duik.
Een frisse rivier, een meer in volle zomer: voor veel honden is zwemmen een van de grote genoegens van het mooie seizoen. Toch kan sommig water een weinig bekend gevaar verbergen: blauwalgen. Honden zijn overleden na een gewone duik in besmet water. Het goede nieuws: met een paar eenvoudige vuistregels kun je van het water genieten en het risico sterk beperken. Hieronder lees je hoe je risicovol water herkent, welke tekenen op vergiftiging wijzen en wat je moet doen.
Wat zijn blauwalgen?
Blauwalgen zijn geen algen of wieren, maar bacteriën: cyanobacteriën. Ze komen van nature in zoet water voor. Lang niet alle soorten zijn gevaarlijk, maar sommige maken gifstoffen, cyanotoxinen, die mens en dier kunnen aantasten[1]. Ze ontstaan vooral bij hoge temperaturen en veel zonlicht, en vaker in stilstaand water dan in stromend water. Oppervlaktewater bevat veel voedingsstoffen, en daardoor kunnen ze snel groeien. Sterft een bloei af, dan komen de gifstoffen vrij in het water.
Er zijn twee vormen:
- planktonische blauwalgen, die in het water van meren en plassen drijven en het kunnen kleuren
- benthische blauwalgen, die vastzitten op de bodem van rivieren, op stenen en onder water groeiende planten, als een laagje of als donkere platen. Ze kunnen in rivieren de overhand krijgen. In een Californische rivier worden sinds 2000 meer dan een dozijn hondensterfgevallen aan cyanotoxinen toegeschreven[2].
De gifstoffen richten zich vooral op twee organen. Een informatieblad voor dierenartsen van het Minnesota Department of Health maakt onderscheid tussen neurotoxinen, zoals anatoxine, waarvan de effecten binnen enkele minuten tot enkele uren optreden, en levergiffen, zoals microcystines, waarvan de effecten enkele minuten tot enkele dagen na de blootstelling kunnen opkomen[4].
Waarom lopen honden zo veel risico?
Honden zijn bijzonder kwetsbaar, omdat ze graag zwemmen in water met een algenbloei, daaruit drinken of algenmatten opeten. Er zijn drie manieren waarop hij het binnenkrijgt: het water dat hij drinkt, afzettingen die hij van de oever, van stenen of van takken opslokt, en het likken van zijn vacht na het zwemmen. Anders dan wij trekken honden zich niets aan van groen of stinkend water, merkt het Minnesotablad op. Een hond die stokken of kiezels uit het water haalt, of speelt met klonten alg op de oever, krijgt die afzettingen gemakkelijk binnen.
Het risico is echt. Het Tijdschrift voor Diergeneeskunde vroeg zich al in 2006 af hoe groot het risico is voor zwemmende honden[3]. Een overzicht van cyanotoxinevergiftigingen bij honden in de Verenigde Staten van de jaren twintig tot 2012 telt meer dan tweehonderd afzonderlijke bloeigebeurtenissen.
Ontsnappingsdrang
Altijd weten waar hij is. Live, zodra je hem zoekt.
Gps + Galileo, nauwkeurig tot op 5 m, virtueel hek met melding, dekking in heel Europa. De tracker voor 49 €, plus het abonnement vanaf 13,99 €/maand.
Ontdek de tracker
Wanneer en waar ontstaat het risico?
Bloei wordt begunstigd door warmte, veel zon, kalm of weinig vernieuwd water en een overvloed aan voedingsstoffen: ze is een bekend risico in de warme zomermaanden[3]. Volgens Zwemwater.nl worden de officiële zwemlocaties in Nederland van 1 mei tot 1 oktober gecontroleerd; buiten die periode kan blauwalg ook voorkomen.
Elk zoet water kan het treffen: meren, plassen, vijvers, poelen, maar ook rivieren, ook wanneer het water helder lijkt. Het beeld kan binnen één dag sterk veranderen.
Hoe herken je risicovol water?
Bekijk de omgeving voor je je hond het water in laat. Zwemwater.nl noemt als signaal een helder groene, groenblauwe of helderblauwe laag op het water. Lijkt die laag op een verflaag, of stinkt het water, ga dan niet zwemmen[1]. Let ook op:
- een ongewone kleur van het water, groen, turkoois, rood of geelbruin
- klonten aan het oppervlak die op natte wol lijken
- schuim, aan het oppervlak of door de wind tegen de oever gedrukt, soms stinkend
- glibberige aanslag of donkere lagen op kiezels, rotsen of planten.
Let op: aan het blote oog zie je niet of een bloei giftig is, en de gifstoffen kunnen in het water blijven nadat de algen zichtbaar zijn verdwenen, waarschuwt het Minnesotablad[4]. Twijfel je, blijf dan op het droge. Houd je ook aan waarschuwingsborden en zwemverboden: bij gecontroleerde locaties hangen de resultaten en beperkingen openbaar.
Tekenen van vergiftiging bij de hond
Let na het zwemmen of na contact met het water op:
- veel kwijlen
- braken, diarree
- trillen, vooral van de achterpoten, spiertrekkingen
- evenwichtsverlies, moeite met lopen
- ongewoon gedrag, een onrustige of angstige hond
- moeite met ademen, stuipen.
Deze tekenen wijzen vooral op een aantasting van het zenuwstelsel en kunnen heel snel opkomen. Is de lever aangetast, dan komen de tekenen soms later: sloomheid, minder eetlust, buikpijn, gele slijmvliezen, donkere urine.
Wat doe je als je hond is blootgesteld?
- Haal hem uit het water en laat hem niet drinken of aan afzettingen likken.
- Spoel hem overvloedig af met schoon water, bij voorkeur met handschoenen aan, om water en algen uit zijn vacht te halen voor hij zichzelf likt. Het Minnesotablad adviseert een dier dat uit verdacht water komt meteen met zoet water af te spoelen.
- Bel direct je dierenarts en ga meteen op weg, ook als de tekenen mild lijken. Neem zo mogelijk braaksel mee.
- Noteer de plek waar hij zwom en meld die bij de gemeente of de waterbeheerder, in Nederland ook bij de provinciale zwemwatertelefoon: zo bescherm je andere honden.
Voor raad kun je ook de dierenarts of een dierenspoedkliniek in de buurt bellen. Voor spoedeisende hulp in het algemeen lees je de pagina over spoedgevallen en eerste hulp bij de hond; voor vergiftigingen het artikel over een vergiftigde hond.
De behandeling bij de dierenarts
Tegen cyanotoxinen bestaat geen tegengif. Volgens het Minnesotablad bestaat de behandeling uit ondersteuning van het lichaam. Afhankelijk van het geval kan dat middelen tegen stuipen omvatten, een infuus, hulp bij de ademhaling en bescherming van de lever. Snel handelen is beslissend, vooral bij neurotoxinen, die binnen enkele minuten werken.
Zwemmen met je hond: de juiste reflexen in de zomer
- Informeer je voor je vertrekt: op zwemwater.nl vind je de gecontroleerde zwemlocaties en de actuele adviezen.
- Houd je hond aan de lijn bij rivieren en twijfelachtig water, en laat hem niet uit het water drinken.
- Neem vers water mee, zodat hij niet uit de rivier hoeft te drinken.
- Vermijd apporteerspelletjes in het water en op de oever: stokken, kiezels, klonten alg.
- Spoel hem af met schoon water na elke duik in zoet water.
- Kies bij hitte liever de zee of gecontroleerd water. Over stranden waar honden welkom zijn lees je meer in ons artikel over stranden voor honden.
In stilstaand water kan ook leptospirose op de loer liggen, en bij hitte loopt een hond kans op een hitteslag. Andere zomergevaren staan in de gids over de gevaren van de wandeling.
Rent hij richting de rivier? Een hond die dol is op water, is in een oogwenk bij een riskante oever. Met de gps-tracker van Jagger Lewis, vanaf 5 kg, stel je een virtueel hek in en krijg je een melding als hij het overschrijdt: zo ben je bij hem voor hij het water in springt. Rent hij weg, dan weet je waar hij is.




