- Het woord “schurft” dekt bij de hond meerdere ziekten die door microscopisch kleine mijten worden veroorzaakt: sarcoptesschurft, oorschurft en demodicose.
- Bij sarcoptesschurft krabt de hond hevig, vooral aan de rand van de oren, de ellebogen en de hakken. Het gaat snel van hond op hond over en kan bij mensen een tijdelijke uitslag veroorzaken.
- Oorschurft, ook otodectose genoemd, geeft veel donkerbruin oorsmeer en hoofdschudden. Vooral pups krijgen het.
- Demodicose geldt niet als besmettelijk. De lokale vorm bij jonge honden geneest vaak vanzelf, de gegeneraliseerde vorm vraagt een langdurige behandeling.
- Alleen de dierenarts kan vaststellen welke mijt de oorzaak is. Vaak worden alle dieren in huis behandeld.
Je hond krabt aan één stuk door, zijn oren zitten onder de korstjes of er verschijnen kale plekken rond zijn ogen? Het woord “schurft” komt dan snel in je op, met meteen een vraag: is het besmettelijk? Dat hangt af van de mijt die erachter zit. Deze gids helpt je de verschillende vormen van schurft bij de hond uit elkaar te houden, te begrijpen hoe de dierenarts te werk gaat en thuis het juiste te doen.
Schurft bij de hond: waar hebben we het over?
Schurft is een huidziekte die door mijten wordt veroorzaakt, piepkleine parasieten die je meestal niet met het blote oog ziet. Bij de hond worden drie hoofdvormen beschreven, die sterk verschillen in besmettelijkheid en verloop:
- sarcoptesschurft, veroorzaakt door Sarcoptes scabiei, een mijt die gangetjes graaft in de bovenste huidlaag;
- oorschurft, veroorzaakt door Otodectes cynotis, die in de gehoorgang leeft;
- demodicose, soms demodexschurft genoemd, veroorzaakt door mijten van het geslacht Demodex, die in de haarzakjes leven.
Ze lijken soms op elkaar en op andere huidproblemen bij de hond. Daarom is onderzoek door de dierenarts belangrijk.
Sarcoptesschurft: hevige jeuk
Hoe raakt de hond besmet?
Sarcoptesschurft wordt vooral overgedragen door direct contact met een besmet dier. Volgens de MSD Veterinary Manual is ook indirecte overdracht mogelijk, via gedeelde kammen, borstels, handdoeken of dekens[3]. ESCCAP, het Europese expertteam voor parasieten bij gezelschapsdieren, wijst erop dat de mijt veel voorkomt bij vossen en dat die vooral in stedelijke gebieden een bron voor honden kunnen zijn. Ontmoetingen tijdens de wandeling, gedeelde slaapplaatsen en verblijven met veel dieren (hondenpension, asiel, fokkerij) zijn dus situaties om in gedachten te houden.
Tussen het contact en de eerste tekenen kan 10 dagen tot 8 weken zitten, en sommige honden dragen de mijt zonder er zelf last van te hebben[3]. Zo ontstaat schurft zonder dat er een duidelijk contact met een zieke hond was.
De tekenen die aan sarcoptesschurft doen denken
Het eerste teken is jeuk, heel hevig en vaak plotseling. De hond krabt dag en nacht, soms tot hij zichzelf verwondt. Volgens de ESCCAP-richtlijn over ectoparasieten en de MSD Veterinary Manual zijn de eerst aangedane plekken:
- de rand van de oorschelpen;
- de kop;
- de ellebogen, de knieën en de hakken;
- de onderkant van de buik en de borst.
De huid wordt eerst rood met kleine bultjes, daarna verschijnen geelachtige korsten en kale plekken. Zonder behandeling kan het zich over het hele lichaam uitbreiden, waarna de hond verzwakt en vermagert. Op een huid die kapotgekrabd is, ontstaan vaak infecties met bacteriën of gisten.
Een eenvoudige handeling van de dierenarts geeft al een sterke aanwijzing: wrijven over de rand van het oor lokt bij veel aangedane honden een krabreflex met de achterpoot uit. Dat heet de oto-podale reflex.
Schurft die soms moeilijk aan te tonen is
De dierenarts neemt huidafkrabsels om onder de microscoop naar de mijt te zoeken. Dat levert niet altijd iets op: volgens ESCCAP is de gevoeligheid van die afkrabsels soms niet hoger dan 20 %, ook als de hond echt besmet is[1]. Een bloedtest (ELISA) kan het onderzoek aanvullen.
Bij een sterk vermoeden en toch negatieve uitslagen raadt de MSD Veterinary Manual een proefbehandeling aan. Het handboek wijst er ook op dat sarcoptesschurft weleens wekenlang voor een allergie wordt aangezien. Helpt een behandeling tegen allergie je hond niet, bespreek dat dan met je dierenarts. De pagina mijn hond krabt veel beschrijft de andere mogelijke oorzaken.
De behandeling
De dierenarts schrijft een antiparasitair middel voor dat past bij het gewicht, de leeftijd en het ras van de hond. Sommige middelen mogen niet bij de collie en zijn kruisingen: gebruik er dus geen zonder advies van de dierenarts. Shampoos helpen om de korsten zacht te maken.
Om een terugval te voorkomen, maak je de behandeling helemaal af en laat je alle honden die in contact zijn geweest meebehandelen, ook als ze niet krabben.
Ontsnappingsdrang
Altijd weten waar hij is. Live, zodra je hem zoekt.
Gps + Galileo, nauwkeurig tot op 5 m, virtueel hek met melding, dekking in heel Europa. De tracker voor 49 €, plus het abonnement vanaf 13,99 €/maand.
Ontdek de tracker
Is sarcoptesschurft overdraagbaar op mensen?
Ja, maar beperkt. De mijtvariant die bij honden voorkomt, nestelt zich niet blijvend op de menselijke huid. Het factsheet over zoönosen van FECAVA, de Europese federatie van dierenartsen voor gezelschapsdieren, legt uit dat ze bij mensen “pseudoscabiës” kan veroorzaken: een jeukende uitslag die erg lijkt op de menselijke schurft, maar van korte duur is en zonder de typische gangetjes onder de huid[2].
Heb jij of iemand in je gezin jeuk, ga dan naar de huisarts en vertel dat je hond schurft heeft.
Oorschurft bij de hond
Oorschurft, of otodectose, wordt veroorzaakt door Otodectes cynotis. De MSD Veterinary Manual beschrijft het als een veelvoorkomende oorzaak van oorontsteking van de buitenste gehoorgang, vooral bij katten, maar ook bij honden. Volgens ESCCAP wordt het door nauw contact overgedragen en zie je het vaker bij pups en kittens. Een kitten dat de mijt draagt, kan dus de pup in huis besmetten.
Hoe herken je het?
- donkerbruin, dik oorsmeer, soms als koffiedik, in ongewoon grote hoeveelheid;
- regelmatig hoofdschudden en aanhoudend krabben aan de oren;
- rode oorschelpen, soms krabwondjes rond het oor;
- één oor of beide oren kunnen aangedaan zijn.
Met een otoscoop ziet de dierenarts de mijten vaak als kleine, bewegende witte stipjes in de gehoorgang. De behandeling combineert zorgvuldig oorreiniging met een middel tegen mijten, als oordruppels of als middel dat door het hele lichaam werkt. Alle dieren die in contact zijn geweest, katten inbegrepen, worden tegelijk behandeld.
Deze tekenen worden gemakkelijk verward met een oorontsteking met een andere oorzaak. Andere oorzaken staan in het artikel over oorontsteking bij de hond. Heeft je hond vaak last van zijn oren, dan laat onze gids over de oren van je hond schoonmaken je de juiste handelingen zien, maar pas toe nadat het oor is onderzocht.
Demodicose: een schurft apart
Demodex-mijten leven van nature in kleine aantallen in de haarzakjes van veel gezonde honden. De moeder geeft ze de eerste levensdagen aan de pups door. De ziekte ontstaat als deze mijten zich overmatig vermenigvuldigen, vaak omdat de afweer van de huid ze niet meer in bedwang houdt. Volgens de MSD Veterinary Manual geldt demodicose niet als besmettelijk: een zieke hond geeft haar niet door aan andere honden of aan mensen.
De verschillende vormen
- De lokale vorm bij jonge honden: één tot enkele kleine kale plekken, vaak rond de ogen, de lippen of op de voorpoten, die weinig of niet jeuken. Volgens ESCCAP geneest ze in de meeste gevallen binnen 6 tot 8 weken vanzelf bij pups jonger dan een jaar[1].
- De gegeneraliseerde vorm bij jonge honden: de plekken breiden uit, de huid wordt vet en korstig, en er kunnen diepe infecties ontstaan. Dit is een ernstige ziekte die een lange behandeling vraagt.
- De vorm bij volwassen honden: bij een volwassen hond hangt gegeneraliseerde demodicose vaak samen met een andere ziekte die het lichaam verzwakt.
Wat dierenartsen-dermatologen aanbevelen
De richtlijnen van de World Association for Veterinary Dermatology (WAVD), gepubliceerd door Mueller en collega’s, beschouwen het diepe huidafkrabsel als standaardonderzoek[4]. Meerdere groepen antiparasitaire middelen bleken goed te werken. Bij oudere honden moet volgens deze richtlijnen een onderliggende ziekte worden gezocht. Bij jonge honden met de gegeneraliseerde vorm lijken erfelijke factoren een rol te spelen, en de richtlijnen raden aan zo’n hond niet te laten dekken[4].
De behandeling loopt door nadat de plekken zijn verdwenen, tot de afkrabsels een maand na elkaar negatief zijn. Terugvallen komen het eerste jaar regelmatig voor: controles tellen dus mee. Corticosteroïden vermijd je bij demodicose: gebruik nooit een oud recept.
Haarverlies kan nog tal van andere oorzaken hebben: de pagina hond verhaart veel helpt je het te onderscheiden van een gewone rui, en het artikel over ringworm bij de hond beschrijft een schimmelinfectie die kale plekken geeft.
Onrustige nachten, een houvast om te noteren. De jeuk bij schurft verstoort vaak de nachtrust. Voor honden vanaf 5 kg geeft onze gps-tracker van Jagger Lewis dag na dag richtpunten over activiteit en slaap. Slaapt hij onrustiger dan gewoonlijk, dan kan dat je aanzetten om naar de dierenarts te gaan, en daarna zie je ermee of de rust tijdens de behandeling terugkomt. Je dierenarts duidt deze gegevens, samen met het onderzoek van je hond.
Thuis: het hele gezin beschermen
Tijdens de behandeling van sarcoptesschurft beperken een paar voorzorgen de verspreiding en nieuwe besmetting:
- houd hem weg bij andere honden zolang je dierenarts dat aangeeft;
- laat alle honden in huis tegelijk behandelen, ook die niet krabben;
- was manden, dekens, kussens en handdoeken in de wasmachine en maak borstels en kammen schoon; FECAVA adviseert deze reiniging na de behandeling om nieuwe besmetting te voorkomen;
- stofzuig de slaapplekken; volgens ESCCAP overleeft de mijt maar 2 tot 3 weken buiten zijn gastheer;
- deel bed en bank niet met hem tot het einde van de behandeling, en was je handen nadat je hem hebt aangeraakt.
Denk bij oorschurft vooral aan de katten in huis, die de mijt vaak zonder tekenen dragen. Voor demodicose is geen enkele isolatiemaatregel nodig.
Kun je schurft bij de hond voorkomen?
Er bestaat geen vaccin tegen schurft, maar een paar handelingen verkleinen het risico. Sommige antiparasitaire middelen tegen vlooien en teken werken ook tegen schurftmijten: vraag je dierenarts of het middel van je hond daartoe behoort. De gids over vlooienbehandeling voor honden laat de verschillende vormen zien.
Houd je hond uit de buurt van vossen en hun holen, en wees alert na een verblijf in een hondenpension. Laat bij de komst van een pup of een kitten de oren en de huid controleren. Heftige, ongewone jeuk verdient altijd snel een bezoek aan de dierenarts: schurft die vroeg wordt behandeld, gaat sneller over en verkleint de kans dat je omgeving besmet raakt.




