Porady

Choroby odkleszczowe u psa. Jak je rozpoznać i zareagować na czas.

Nos conseils pour protéger votre chien des puces et des tiques
  • Cztery choroby przenoszone przez kleszcze dotyczą psa najczęściej: babeszjoza, borelioza, erlichioza i anaplazmoza.
  • Kleszcz nie przenosi tych patogenów od razu po ukąszeniu: zwykle musi być przyczepiony od kilku godzin do dwóch dni.
  • Objawy pojawiają się czasem po jednym do kilku tygodni od ukąszenia: gorączka, zmęczenie, utrata apetytu, kulawizna, ciemny mocz, krwawienia.
  • Brunatny lub czerwony mocz, blade albo żółte dziąsła, pies osowiały: idź do weterynarza tego samego dnia.
  • Ochrona opiera się przede wszystkim na odpowiednim środku przeciwpasożytniczym i przeglądaniu sierści po każdym spacerze.

Kleszcz został usunięty z psa, a w głowie wciąż to pytanie: czy pies może zachorować? W większości przypadków nic się nie dzieje. Ale niektóre kleszcze niosą pasożyty lub bakterie zdolne wywołać poważne choroby, czasem kilka tygodni po ukąszeniu. Wiedza, które to choroby, jak wyglądają i kiedy zadzwonić do weterynarza, pozwala zareagować we właściwym momencie, bez zbędnego niepokoju.

Jakie choroby kleszcze mogą przenieść na psa?

Kleszcze żywią się krwią. Jeśli wcześniej ukąsiły zakażone zwierzę, mogą nosić drobnoustroje i wstrzyknąć je kolejnemu psu. Wytyczne ESCCAP dotyczące patogenów przenoszonych przez wektory wymieniają w Europie przede wszystkim[1]:

  • babeszjozę, wywołaną przez pasożyta atakującego czerwone krwinki;
  • boreliozę, wywołaną przez bakterię z grupy Borrelia;
  • erlichiozę, wywołaną przez bakterię Ehrlichia canis;
  • anaplazmozę, wywołaną przez bakterie z rodzaju Anaplasma;
  • rzadziej niektóre wirusy, jak wirus odkleszczowego zapalenia mózgu.

Każda choroba zależy od określonego gatunku kleszcza, a więc od regionu i pory roku. Ten sam pies może też być zakażony kilkoma patogenami naraz, co czasem zaciera objawy.

Liczy się czas przyczepienia

Zakażony kleszcz nie zaraża psa w chwili ukąszenia. Według ESCCAP bakteria boreliozy jest przenoszona dopiero po 16–24 godzinach od przyczepienia się kleszcza. W przypadku anaplazmozy i babeszjozy zwykle potrzeba 24–48 godzin. Szybkie usunięcie kleszcza wyraźnie więc zmniejsza ryzyko. Właściwe ruchy opisuje nasz artykuł o kleszczach u psa.

Objawy: kiedy się niepokoić po ukąszeniu kleszcza?

Małe zaczerwienienie lub guzek w miejscu ukąszenia to częste zjawisko i znika po kilku dniach. Uwagę powinny zwrócić objawy ogólne, które pojawiają się później. Zależnie od choroby mogą wystąpić od jednego do kilku tygodni po ukąszeniu:

  • pies osowiały, śpi więcej, nie chce się bawić ani wychodzić;
  • spadek apetytu;
  • gorączka: jak ją zmierzyć, wyjaśnia strona o temperaturze psa;
  • kulawizna, czasem wędrująca, albo obrzęknięte i bolesne stawy;
  • powiększone węzły chłonne;
  • nietypowe krwawienia: krwawienie z nosa, małe czerwone plamki na dziąsłach lub skórze, krew w moczu lub kale;
  • postępujące chudnięcie.

Objawy nagłe

Te objawy wymagają wizyty tego samego dnia:

  • brunatny, kawowy lub czerwonawy mocz;
  • bardzo blade lub żółte dziąsła;
  • wielka słabość, pies, który nie może ustać na nogach;
  • wysoka gorączka z całkowitą odmową jedzenia;
  • krwawienie z nosa, które nie ustaje.

Takie objawy sugerują zwłaszcza babeszjozę, która może się pogorszyć w ciągu kilku godzin. Przewodnik o nagłych przypadkach u psa przypomina, jak reagować do czasu przyjścia do weterynarza.

Skłonność do ucieczek

Zawsze wiesz, gdzie jest. Na żywo, gdy tylko go szukasz.

GPS + Galileo z dokładnością do 5 m, wirtualne ogrodzenie z alertem, zasięg w całej Europie. Lokalizator za 49 €, do tego abonament od 13,99 €/mies.

Poznaj lokalizator
Lokalizator GPS zamocowany na obroży psa

Babeszjoza: dobrze znane nagłe zagrożenie

Babeszjoza wywodzi się od mikroskopijnego pasożyta, który zasiedla czerwone krwinki i je niszczy. Przenosi ją między innymi kleszcz Dermacentor reticulatus. Według ESCCAP w Europie Środkowej to jedna z najczęściej zawlekanych chorób psów, a obszary jej występowania w ostatnich latach poszerzają się aż do Bałtyku. Jej ostra postać to gorączka, osowiałość, utrata apetytu, żółtaczka i brunatny mocz. Wymaga leczenia bez zwłoki.

Wszystko o objawach, leczeniu i profilaktyce znajdziesz w naszym pełnym artykule o babeszjozie u psa.

Borelioza u psa

Boreliozę przenoszą kleszcze z rodzaju Ixodes, bardzo liczne w lasach, podszyciu i wysokich trawach. ESCCAP wskazuje, że występuje w całej Europie, z wyjątkiem skrajnie gorących południowych i skrajnie zimnych północnych krańców. Podręcznik weterynaryjny MSD podaje, że ryzyko jest największe wiosną i jesienią, gdy aktywność kleszczy sięga szczytu[3].

Zakażenie, które często przebiega po cichu

U psa borelioza bardzo różni się od tej u człowieka. Konsensus opublikowany w 2018 roku przez ACVIM (amerykańskich specjalistów medycyny wewnętrznej zwierząt) przez M. P. Littmana i współpracowników przypomina, że większość psów, które zetknęły się z bakterią, nie wykazuje żadnych objawów choroby. Tylko niewielka część rozwija zapalenie stawów, zwykle przemijające i szybko reagujące na antybiotyki[2].

Gdy się objawia, choroba może wywołać:

  • zmienną kulawiznę, raz na jedną łapę, raz na inną;
  • obrzęknięte i bolesne stawy;
  • gorączkę, zmęczenie i utratę apetytu;
  • powiększone węzły chłonne.

Kulawizna, która pojawia się bez upadku ani uderzenia, zawsze zasługuje na poradę: strona o psie, który kuleje opisuje inne przyczyny.

Postać nerkowa, rzadka, ale ciężka

Opisano też uszkodzenie nerek, zwane nefropatią z Lyme. ESCCAP ocenia, że dotyczy 2% psów seropozytywnych, a konsensus ACVIM uznaje ją za rzadszą niż zapalenie stawów[2]. Według podręcznika MSD to poważna postać, często śmiertelna. Jej objawy mogą przypominać niewydolność nerek u psa; różnicę pozwala ustalić tylko badanie krwi i moczu.

Leczenie

Leczenie opiera się na antybiotyku, zwykle doksycyklinie, przez około 4 tygodnie według podręcznika MSD. Większość psów, które kuleją, szybko czuje się lepiej, choć antybiotyk nie zawsze całkowicie usuwa bakterię.

Czy szczepić przeciw boreliozie?

Dla psa istnieje szczepionka. Jej sens budzi dyskusje: ESCCAP uznaje ją za kontrowersyjną, natomiast podręcznik MSD wskazuje, że może być zalecana na obszarach częstego występowania choroby, najlepiej przed jakąkolwiek ekspozycją[3]. W każdym razie szczepienie uzupełnia środek przeciwpasożytniczy, a go nie zastępuje. Porozmawiaj z weterynarzem, zależnie od regionu i twoich spacerów; strona o szczepieniach psa przedstawia szczepionki podstawowe i dodatkowe.

Erlichioza

Erlichiozę wywołuje bakteria Ehrlichia canis, która zakaża niektóre białe krwinki. Jej wektorem jest kleszcz psi, Rhipicephalus sanguineus. Choroba występuje tam, gdzie ten kleszcz, a ESCCAP wśród krajów z przypadkami u psów wymienia między innymi Włochy, Portugalię, Grecję i Hiszpanię[1]. To więc choroba, o której warto pomyśleć szczególnie po wyjeździe z psem w takie regiony.

Choroba przebiega w kilku fazach:

  • faza ostra, od 1 do 3 tygodni: gorączka, osowiałość, utrata apetytu, powiększone węzły chłonne, chudnięcie, czasem krwawienia z nosa lub małe czerwone plamki na błonach śluzowych;
  • faza cicha, od kilku tygodni do kilku miesięcy, podczas której pies wydaje się wyleczony;
  • postać przewlekła u niektórych psów: utrata masy ciała, nawracająca gorączka, krwawienia, uszkodzenie nerek, oczu lub stawów. Ciężkie postacie przewlekłe mają ostrożne rokowanie.

Podręcznik MSD wskazuje, że niektóre rasy, zwłaszcza owczarek niemiecki, są bardziej narażone na postać przewlekłą[4]. Leczenie łączy antybiotyk, taki jak doksycyklina, podawany codziennie przez 4 tygodnie, z opieką wspomagającą.

Anaplazmoza

Anaplazmozę wywołują bakterie z rodzaju Anaplasma. W Europie Anaplasma phagocytophilum przenosi ten sam kleszcz co boreliozę, Ixodes ricinus. Inny gatunek, Anaplasma platys, atakuje płytki krwi, komórki, które pozwalają krwi krzepnąć.

Według ESCCAP okres inkubacji wynosi od 1 do 2 tygodni. Anaplazmoza często pozostaje bez objawów. Gdy się ujawnia, może wywołać nagłą osowiałość, gorączkę, utratę apetytu, kulawiznę, blade dziąsła lub drobne krwawienia. Leczenie również opiera się na antybiotyku i opiece wspomagającej, a rokowanie jest raczej dobre.

Bakteria A. phagocytophilum może też zakażać człowieka. Bezpośrednie przeniesienie z psa na opiekuna nie zostało wykazane, ale pies może przynieść do domu zakażone kleszcze.

Jak weterynarz stawia diagnozę?

Objawy tych chorób są podobne i czasem się mieszają. Weterynarz opiera się na:

  • wywiadzie o psie: spacery po lesie lub terenach trawiastych, niedawno usunięty kleszcz, wyjazd za granicę;
  • badaniu klinicznym: temperatura, węzły chłonne, stawy, kolor błon śluzowych;
  • badaniu krwi, by sprawdzić niedokrwistość, spadek płytek krwi lub białych krwinek;
  • testach swoistych: obserwacja pasożyta pod mikroskopem w babeszjozie, poszukiwanie przeciwciał albo DNA drobnoustroju (PCR). W gabinetach dostępne są też szybkie testy.

Ważna uwaga: dodatni wynik testu na przeciwciała oznacza, że pies zetknął się z drobnoustrojem, niekoniecznie że jest chory. Wyniki interpretuje weterynarz w świetle objawów.

Jak chronić psa przed chorobami odkleszczowymi

Według ESCCAP podstawą profilaktyki jest zwalczanie samych kleszczy. W praktyce:

  • środek przeciwpasożytniczy działający na kleszcze, dobrany z weterynarzem i stosowany bez przerw w sezonie ryzyka, a nawet przez cały rok. Przewodnik środek na pchły i kleszcze dla psa porównuje dostępne formy;
  • dokładne przeglądanie sierści po spacerach, zwłaszcza wokół oczu, w uszach, pod obrożą, w zgięciach łap i między opuszkami;
  • szybkie usunięcie każdego kleszcza odpowiednim przyrządem, a potem jego zniszczenie, żeby nie przyczepił się do kogoś innego;
  • większa czujność wiosną i jesienią oraz podczas wyjazdów w regiony, gdzie kleszczy jest dużo;
  • rozmowa z weterynarzem o szczepieniu przeciw babeszjozie lub boreliozie, zależnie od regionu.

Ogólny obraz nieproszonych lokatorów sierści znajdziesz w naszym zbiorze o pasożytach zewnętrznych psa.

Lasy, podszycie, łąki: ulubione tereny zabaw kleszczy to także tereny spacerów naszych psów. Podczas takich wypraw lokalizator GPS Jagger Lewis (psy od 5 kg) pokazuje pozycję w czasie rzeczywistym, jeśli pies zapuści się w zarośla. Po ukąszeniu jego wskazówki dotyczące aktywności i snu uwidaczniają psa, który wychodzi mniej albo odpoczywa więcej niż zwykle: to informacja, którą warto przekazać weterynarzowi, bo tylko on może ją ocenić.

Jaki pies do ciebie pasuje? Rozwiąż test

Najczęstsze pytania.

Po jakim czasie od ukąszenia kleszcza pojawiają się objawy?

Czas jest różny zależnie od choroby. ESCCAP podaje na przykład inkubację od 8 do 20 dni w erlichiozie i od jednego do dwóch tygodni w anaplazmozie. Obserwuj psa uważnie w tygodniach po ukąszeniu.

Czy pies może mnie zarazić boreliozą?

Nie, nie bezpośrednio. Pies nie przekazuje bakterii człowiekowi. Może za to przynieść do domu kleszcze, które mogą ukąsić domowników. Niszcz usunięte kleszcze i sprawdzaj też siebie po spacerach po lesie.

Czy po każdym ukąszeniu kleszcza trzeba robić badanie krwi?

Niekoniecznie. Jeśli pies czuje się dobrze, wystarczy zwykle zachować czujność przez kilka tygodni. Przy objawach albo gdy mieszkasz w regionie silnie narażonym, weterynarz może zaproponować odpowiednie badania.

Czy choroby przenoszone przez kleszcze da się leczyć?

Tak, większość się leczy, zwłaszcza gdy leczenie podjęto wcześnie: swoisty lek przeciwpasożytniczy w babeszjozie, antybiotyki w boreliozie, erlichiozie i anaplazmozie. Postacie przewlekłe lub powikłane leczy się trudniej, stąd sens wizyty już przy pierwszych objawach.

Źródła i odnośniki

  1. ESCCAP — Zwalczanie chorób przenoszonych przez wektory u psów i kotów, Przewodnik ESCCAP GL5, wersja polska, grudzień 2024; wytyczne powstają dzięki wsparciu firm farmaceutycznych (esccap.org)
  2. Littman M. P., Gerber B., Goldstein R. E. et al. — ACVIM consensus update on Lyme borreliosis in dogs and cats, Journal of Veterinary Internal Medicine, 2018, 32(3):887-903 (pmc.ncbi.nlm.nih.gov)
  3. Roman N. — Lyme Disease (Lyme Borreliosis) in Dogs, MSD Veterinary Manual, wersja dla opiekunów, czerwiec 2026 (msdvetmanual.com)
  4. Roman N. — Ehrlichiosis and Related Infections in Dogs, MSD Veterinary Manual, wersja dla opiekunów, czerwiec 2026 (msdvetmanual.com)

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady weterynarza. Ciemny mocz, blade lub żółte dziąsła albo bardzo osowiały pies po ukąszeniu kleszcza to powód do wizyty tego samego dnia.