- Zespół Downa (trisomia 21) to cecha genetyczna właściwa człowiekowi: wynika z dodatkowej kopii chromosomu 21.
- Pies ma 78 chromosomów, ułożonych inaczej niż nasze. Nie może więc mieć „zespołu Downa” w ludzkim znaczeniu.
- Nieprawidłowości chromosomowe u psów istnieją, ale te opisane u żywych zwierząt dotyczą głównie chromosomów płciowych.
- Szczenię, które słabo rośnie, ma nietypową głowę lub spojrzenie albo wydaje się „opóźnione”, może cierpieć na chorobę, którą da się leczyć lub kontrolować, na przykład zaburzenie hormonalne.
- Przyczynę może ustalić tylko weterynarz: nie wahaj się z nim skonsultować.
W mediach społecznościowych zdjęcia psów o niezwykłym pysku krążą często z dopiskiem „pies z zespołem Downa”. Szeroko rozstawione oczy, wystający język, trochę inne zachowanie: te cechy często wystarczą, by to określenie zaczęło krążyć. Ale czy pies naprawdę może mieć zespół Downa? Odpowiedź wymaga krótkiego wypadu do genetyki. A przede wszystkim pozwala lepiej zrozumieć, co może kryć się za szczenięciem, które wydaje się inne.
Czym jest zespół Downa u człowieka?
Nasze komórki zawierają zwykle 46 chromosomów, ułożonych w 23 pary. Każdy chromosom niesie tysiące genów. O trisomii mówimy, gdy jakiś chromosom występuje w trzech egzemplarzach zamiast dwóch.
Według MedlinePlus Genetics, serwisu amerykańskiej Narodowej Biblioteki Medycyny, w większości przypadków zespół Downa wynika z trisomii 21, czyli obecności trzech kopii chromosomu 21 w każdej komórce ciała zamiast dwóch. Objawia się niepełnosprawnością intelektualną, zwykle w stopniu lekkim lub umiarkowanym, obniżonym napięciem mięśniowym w niemowlęctwie, a także wadami wrodzonymi: około połowa dzieci rodzi się z wadą serca, rzadziej występują nieprawidłowości układu pokarmowego. Dodatkowy chromosom powstaje zwykle przypadkowo podczas tworzenia komórek rozrodczych u jednego z rodziców[1].
Zespół Downa nie jest chorobą, którą można „złapać”: istnieje od poczęcia, a rozpoznanie opiera się na badaniu chromosomów, zwanym kariotypem.
Czy pies może mieć zespół Downa?
Pies nie ma takich samych chromosomów jak my
Pies ma 78 chromosomów, czyli 39 par. Przegląd opublikowany w 2021 roku przez I. Szczerbal i M. Switonskiego, dwoje genetyków specjalizujących się w chromosomach psa, podkreśla, że ich badanie jest trudne: jest ich dużo, a większość chromosomów niepłciowych jest mała i podobna kształtem[2].
Chromosomy są numerowane osobno w każdym gatunku. Chromosom 21 psa nie odpowiada więc ludzkiemu chromosomowi 21, a geny związane z ludzką trisomią 21 są w genomie psa rozmieszczone inaczej. Mówienie o trisomii 21 u psa nie ma zatem, ściśle rzecz biorąc, sensu.
Nieprawidłowości chromosomowe jednak istnieją
Nie znaczy to, że chromosomy psa są wolne od wszelkich błędów. Przegląd z 2021 roku opisuje kilka nieprawidłowości stwierdzonych u żywych psów, które dotyczą głównie chromosomów płciowych (X i Y):
- trisomia X (trzy chromosomy X), opisana tylko u kilku suk, często z nieprawidłowymi cieczkami i słabo rozwiniętymi jajnikami;
- dodatkowy chromosom X u samca (XXY), zgłoszony u sześciu psów, związany z niepłodnością i czasem z innymi nieprawidłowościami;
- brak jednego chromosomu X u samicy, również rzadki.
Autorzy wymieniają też trisomie innych chromosomów, ale obserwowane w komórkach nowotworowych, na przykład w niektórych białaczkach lub nowotworach tarczycy, a nie w całym organizmie zwierzęcia[2]. Te nieprawidłowości są rzadkie i nie przypominają obrazu, który kojarzymy z zespołem Downa u człowieka.
Podsumowując: określenie „pies z zespołem Downa” jest nieścisłe. Ale za psem, którego tak opisujemy, często kryje się prawdziwa cecha zdrowotna, którą warto zrozumieć.
Skłonność do ucieczek
Zawsze wiesz, gdzie jest. Na żywo, gdy tylko go szukasz.
GPS + Galileo z dokładnością do 5 m, wirtualne ogrodzenie z alertem, zasięg w całej Europie. Lokalizator za 49 €, do tego abonament od 13,99 €/mies.
Poznaj lokalizator
Choroby, które mogą nasuwać myśl o „psie z zespołem Downa”
Niektóre schorzenia obecne od urodzenia lub pojawiające się u młodego psa zmieniają jego wygląd, wzrost lub zachowanie. Oto główne z nich, warto omówić je z weterynarzem.
Wrodzona niedoczynność tarczycy
Tarczyca produkuje hormony niezbędne do wzrostu. Podręcznik weterynaryjny MSD wskazuje, że w życiu płodowym i pierwszych miesiącach hormony te są niezbędne do rozwoju szkieletu i układu nerwowego. Młode zwierzęta, którym ich brakuje, często mają karłowatość i opóźniony rozwój umysłowy[3]. Szczenię pozostaje wtedy małe i rozwija się powoli. Leczenie polega na podawaniu hormonów tarczycy i należy je rozpocząć jak najszybciej.
Karłowatość przysadkowa
Przysadka to niewielki gruczoł u podstawy mózgu, który produkuje między innymi hormon wzrostu. Według podręcznika MSD w karłowatości przysadkowej szczenię wygląda normalnie do około 2. miesiąca życia, potem rośnie wolniej niż rodzeństwo, zachowuje szczenięcą sierść i stopniowo traci włosy na bokach tułowia. Inne przyczyny wypadania sierści u psa są znacznie częstsze. Zęby stałe rosną późno lub wcale. Ta choroba dziedziczna dotyczy głównie owczarka niemieckiego i skraca życie chorych psów[4].
Wodogłowie
To nadmiar płynu wokół mózgu i w jego wnętrzu, który go uciska. Podręcznik MSD podkreśla, że nie jest rzadkie u szczeniąt, zwłaszcza w rasach miniaturowych i rasach o krótkim pysku, takich jak mops czy buldog[5]. Jego objawy przypominają uszkodzenie mózgu i mogą się z czasem nasilać; może też pogarszać się wzrok. Niektóre psy nie wykazują jednak żadnych objawów. Rozpoznanie potwierdza USG lub rezonans magnetyczny, a leczenie polega na lekach lub, w ciężkich przypadkach, na operacji.
Przeciek wrotno-układowy
W tej wadzie rozwojowej nieprawidłowe naczynie krwionośne kieruje krew z pominięciem wątroby, która nie może już filtrować toksyn. Te substancje docierają do mózgu i powodują zaburzenia zwane encefalopatią wątrobową. Według podręcznika MSD objawy pojawiają się zazwyczaj przed 6. miesiącem życia: wpatrywanie się w przestrzeń, szczekanie lub skomlenie bez powodu, niepokój, a w zaawansowanych postaciach nawet ślepota lub napady drgawkowe. Do ras często dotkniętych tym schorzeniem należą yorkshire terrier, sznaucer miniaturowy i bichon maltański[5]. Szczenię, które słabo rośnie i wydaje się „nieobecne”, trzeba zbadać.
Zwykła cecha budowy
Wreszcie wiele psów fotografowanych jako „z zespołem Downa” ma po prostu szczególną budowę: krótszą szczękę, wystający język, szeroko rozstawione oczy. Cechy te mogą wynikać z rasy, krzyżówki lub niegroźnej wady rozwojowej. Same w sobie nic nie mówią o zdrowiu ani inteligencji psa.
Twoje szczenię wydaje się inne: co robić?
Szczenię, które rośnie wolniej niż rodzeństwo, trudno się uczy, ma zaburzenia równowagi lub dziwne zachowanie, wcale nie musi być chore. Ale takie objawy, jak te wymienione na naszej stronie o objawach choroby u psa, uzasadniają wizytę u weterynarza. Może on:
- zbadać szczenię i obserwować jego wzrost przez kilka tygodni;
- zlecić badanie krwi, na przykład oznaczenie hormonów tarczycy lub sprawdzenie czynności wątroby;
- zaproponować badania obrazowe: USG jamy brzusznej lub czaszki, tomografię albo rezonans;
- skierować do specjalisty z neurologii lub chorób wewnętrznych;
- rzadziej zlecić kariotyp, który pozwala poszukać nieprawidłowości chromosomów, zwłaszcza przy zaburzeniach rozwoju narządów płciowych.
Im wcześniej postawiona diagnoza, tym większe możliwości leczenia. Przewodnik o zdrowiu szczeniaka przypomina kluczowe etapy pierwszego roku życia, a strona o chorobach psa pomaga rozpoznać objawy, które powinny zaniepokoić.
Życie z psem, który jest inny
Pies z cechą zdrowotną może mieć szczęśliwe i pełne życie. Kilka rad:
- szanuj jego tempo: niektórych rzeczy uczy się dłużej; postaw na cierpliwość i nagrody;
- zabezpiecz jego otoczenie, jeśli ma osłabiony wzrok lub równowagę: schody, basen, niestabilne meble. Porady, jak przygotować się na przyjazd szczeniaka, mają tu również zastosowanie;
- zachowaj stałe nawyki, które dają mu poczucie bezpieczeństwa;
- stosuj się do zaleconego leczenia i regularnych kontroli;
- dostosuj zabawy i spacery do jego możliwości, bez nadopiekuńczości.
Pies, który słabo widzi lub trudno się orientuje, łatwiej się zgubi. Na spacerze czasem wystarczą otwarte drzwi. Dla towarzysza o wadze 5 kg lub więcej pomyśl o lokalizatorze GPS Jagger Lewis: jego położenie wyświetla się w czasie rzeczywistym na twoim telefonie, więc szybko do niego dotrzesz. Wskaźniki aktywności i snu pozwalają też notować, tydzień po tygodniu, jak zmienia się jego codzienność, do omówienia z weterynarzem.



